Jeżeli dostrzegamy patologiczne zachowania dzieci i młodzieży w środowisku domowym, szkolnym i rówieśniczym (lęk, depresję, zaburzenia rozwojowe, nieprzystosowanie społeczne, trudności adaptacyjne, złe funkcjonowanie sytuacyjne).

 

Dzieci, rozpoczynające przygodę z edukacją, powinna cechować dojrzałość szkolna w trzech podstawowych sferach: emocjonalnej, społecznej i intelektualnej. Jednak prawidłowość ta nie występuje u wszystkich uczniów. Nie zawsze też lata życia dziecka pokrywają się z jego np. wiekiem motorycznym, a wiec zasobem określonych sprawności i predyspozycji psychoruchowych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania w szkole. U coraz większej grupy dzieci obserwuje się trudności i specyficzne trudności w uczeniu się, deficyty rozwojowe parcjalne (m.in. zaburzenia uwagi, koncentracji, pamięci wzrokowej i słuchowej, werbalne) lub globalne. Ich przejawami są zaburzenia w postaci: dysleksji, dysgrafii, dysortografii, czy dyskalkuli. Natomiast u niekompetentnych obserwatorów bywają one postrzegane jako objawy lenistwa, niechęci dziecka, czy nawet jako opóźnienia w jego rozwoju.

            Niezdiagnozowane lub źle zdiagnozowane zaburzenia dzieci i młodzieży oraz brak zrozumienia ze strony dorosłych, mogą prowadzić do niepowodzeń szkolnych, czy niedostosowania społecznego, a wyrażać się patologicznymi zachowaniami względem siebie i otoczenia. Problemy te rodzą również  zaburzenia lękowe w postaci lęku separacyjnego, mutyzmu wybiórczego, lęku przed byciem ocenianym,  a w okresie późniejszym pojawia się silny bunt nastolatków. Zaczynają pojawiać się tiki nerwowe oraz pierwsze objawy depresji dziecięcej (młodzieńczej). Innymi przejawami deficytów staje się przemoc i agresja rówieśnicza oraz zachowania przestępcze. Młodzież zaczyna sięgać też po substancje psychoaktywne i eksperymentować z używkami. Narastają trudności emocjonalne, zaburzone zostają kontakty rówieśnicze oraz komunikacja z nauczycielami i rodzicami.

            Wynikiem prawidłowo przeprowadzonych badań i dokonanej diagnozy, jest opinia o uczniu, zawierająca cenne zalecenia i wskazówki do dalszej pracy z młodym człowiekiem. Tylko w oparciu o tak sformułowaną, specjalistyczną opinie, szkoły są zobligowane do prowadzenia indywidualnych zajęć kompensacyjnych i rewalidacyjnych, dostosowanych do konkretnego ucznia i jego specjalnych potrzeb edukacyjnych.

            Jednak dzieci i młodzież  mogą doświadczać trudności i niepowodzeń również poza środowiskiem szkolnym. Zaliczamy do nich m.in. problemy emocjonalne (lęk, stres, gniew, samoagresję, zaburzenia nastroju), kryzysy sytuacyjne i rozwojowe, problemy i konflikty rówieśnicze, brak zrozumienia i niewłaściwe działania ze strony dorosłych (w tym również zaniedbania środowiskowe, czy molestowane i wykorzystywanie seksualne). Ponadto obserwuje się trudności adaptacyjne adolescentów,  niewłaściwą ich samoocenę, nadpobudliwość psychoruchową, zachowania antyspołeczne i opozycyjno-buntownicze, a także zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia, otyłość), a nawet okaleczenia oraz myśli i próby samobójcze. Dlatego, jeśli dostrzegamy osobiście lub jesteśmy informowani przez inne osoby, o patologicznych zachowaniach młodych ludzi w ich środowisku domowym, szkolnym czy rówieśniczym, powinniśmy natychmiast skorzystać z pomocy psychologa. Dokona on specjalistycznej oceny przyczyn (etiologii) braku sukcesów ucznia, oceni jego dojrzałość szkolną, zbada parcjalne deficyty rozwojowe, zbada temperament i kształtującą się osobowość dziecka, zmierzy poziom jego inteligencji oraz udzieli profesjonalnych wskazówek do dalszej, prawidłowej pracy z dzieckiem.